Werkgeversaansprakelijkheid bij bedrijfsongevallen?!

Ongevallen op de werkplaats, het komt helaas nog zeer vaak voor. De oorzaken van deze ongevallen zijn uiteenlopend. Het is dus zeker niet zo, dat ieder ongeval verwijtbaar is aan de werkgever. Wel is het zo dat u als werkgever bepaalde verplichtingen heeft om de arbeid zo veilig als mogelijk in te richten. Daarbij geldt als uitgangspunt dat 100% veiligheid niet kan worden gegarandeerd, maar het is wel een mooi streven. Dit uitgangspunt is door de jaren heen constant bevestigd door de Hoge Raad. Daar komt uiteraard nog bij dat ongevallen leiden tot (vaak langdurig) verzuim, hetgeen voor uw organisatie een kostbare schadepost vormt.

De hoofdregel bij werkgeversaansprakelijkheid luidt als volgt: indien de werknemer betrokken raakt bij een werk gerelateerd ongeval, is de werkgever aansprakelijk. De werkgever kan aan deze aansprakelijkheid ontkomen door aan te tonen dat hij aan de veiligheidsverplichtingen heeft voldaan. Eveneens is de werkgever niet aansprakelijk indien de werknemer opzet of bewuste roekeloosheid kan worden verweten. Dit is een wezenlijk ander uitgangspunt dan in oudere wetgeving. Destijds werd de bewijslast volledig bij de werknemer neergelegd.

De wet is zeer algemeen geformuleerd en ook de invulling die Hoge Raad geeft aan de veiligheidsnorm is weinig verhelderend:

‘Het hangt van de omstandigheden van het geval af welke veiligheidsmaatregelen van de werkgever moeten worden verwacht en dus ook op welke manier en hoe veelvuldig hij de werknemer moet instrueren en op de naleving moet toezien’.[1]

Overal in wet- en regelgeving zijn echter aanknopingspunten te vinden, die u als werkgever handvatten geven om deze open norm goed in te kunnen vullen. Zo verplicht de Arbeidsomstandighedenwet u een Risico Inventarisatie en Evaluatie (RI&E) op te stellen. Daarin legt u vast welke gevaren en risico’s de werkzaamheden binnen uw organisatie voor werknemers opleveren. Bij de RI&E dient u tevens een Plan van Aanpak (PvA) op te stellen. Deze sluit aan bij de RI&E en bevat de door u genomen preventieve maatregelen die de kans op verwezenlijking van de benoemde risico’s, beperken. Een voorbeeld van de mate waarin een RI&E en PvA moeten aansluiten bij de dagelijkse praktijk, kwam op 18 augustus 2009 ter sprake voor het Hof Arnhem.[2] Een orkest diende specifieke maatregelen te treffen om gehoorschade te voorkomen. Als preventieve maatregel had daarbij kunnen worden gedacht aan periodieke gehoormetingen en dergelijke.

Na jarenlange rechtspraak over dit onderwerp, zijn er bepaalde richtlijnen zichtbaar. Men lijkt aansluiting te zoeken bij de zogenaamde Kelderluikcriteria.[3] Deze criteria geven de relevante afwegingen bij het komen tot besluiten inzake veiligheidsmaatregelen. Het volgende kader dient werkgever inzichtelijk te hebben:

  • Hoe waarschijnlijk is het dat de situatie zich voordoet?
  • Hoe groot is de kans dat als de situatie zich voordoet, daar ongevallen uit ontstaan?
  • Hoe ernstig kunnen de gevolgen van een dergelijk ongeval zijn?
  • Hoeveel werk, kosten et cetera komen kijken bij het treffen van adequate veiligheidsmaatregelen?

Vrijwel elke situatie in uw organisatie kunt u conform bovenstaande aspecten in kaart brengen. Daarbij dient nog opgemerkt te worden dat u zich slechts hoeft te richten op bedrijfsrisico’s. De zogenaamde alledaagse risico’s mag u onbehandeld laten. Daarbij kunt u denken aan het smeren van brood met een scherp mes. U hoeft dergelijke risico’s niet mee te nemen in uw RI&E.

U dient uw werknemers voor te lichten over deze risico’s. Tevens dient u te zorgen dat uw werknemers in staat zijn uw preventieve maatregelen toe te passen. Denk bijvoorbeeld aan het uitgeven van veiligheidsschoenen. Indien uw werknemers vervolgens deze schoenen niet aantrekken, dan komt dit niet altijd voor uw conto. Uiteraard dient u uw werknemer wel aan te spreken op het niet gebruiken en schriftelijk te waarschuwen.

De inspectie SZW is belast met het controleren bij bedrijfsongevallen. De inspectie controleert wat er is gebeurd, of dit in de toekomst kan worden voorkomen en hoe en of u als werkgever zich niet aan uw verplichtingen hebt gehouden. Indien dit laatste het geval is, kan een aanzienlijke boete worden opgelegd. Tevens vormt dit voor werknemers een grondslag om schadevergoeding van u te eisen.

Zorg er daarom voor dat uw werknemers bekend zijn met de veiligheidsrisico’s en dat deze periodiek worden getoetst. Neem dit bijvoorbeeld op in het veiligheidsdeel van uw personeelshandboek. Tevens kunnen wij u bijstaan in de begeleiding van de verzuimdossiers van werknemers die slachtoffer zijn geworden van een bedrijfsongeval. De adviseurs van Brouwers kunnen u hierbij helpen. Neem voor vragen daarom contact op met Francois van Langevelde, 038-8528850.

[1] HR 9 juli 2004, Oost/Brands

[2] Hof Arnhem 18 augustus 2009, Gelders Orkest

[3] Naar het arrest van 5 november 1965

Bekijk ook